Jonathan Griffioen werd met zijn debuut 'Wijk' (2015) genomineerd voor en met de opvolger 'Gedichten met een Mazda' 626 (2018) onderscheiden met een prijs. In titelloze en over het algemeen korte gedichten, die dan weer verhalend dan weer lyrisch zijn, dicht Griffioen in deze bundel over minder begaafde kinderen zoals hij er ooit ook een was. Het gaat over het onderwijs aan deze kinderen en hun beleving zowel binnen als buiten de schoolmuren en de therapieën die ze moeten ondergaan. Griffioen wil ze een hart onder de riem steken. Hij weet waarover hij het heeft. Dat maakt deze bundel even bijzonder als opmerkelijk.

Ik vermoed dat ik onlangs voor het eerst een 'leerplichtwetgedicht' las:

'De leerplichtwetgeving was van invloed op /alle kinderen tussen 6 en 12 jaar dus met/het krieken van de dag gaat een groter/ aantal kinderen dan in de gebouwen mag/zijn, van huis om naar school te gaan'

We gaan terug naar 1901, toen die wet in Nederland van kracht werd. Invoering daarvan zou, zo gaat het verhaal, 'aan een paard te danken' zijn. Hoe dat precies zit, dat is net als 'Het leerplichtwetgedicht' terug te lezen in Jonathan Griffioens nieuwe dichtbundel Abnormale kinderen. Maar wat doet leerplicht in poëzie?

Het is een onderwerp dat Griffioen (38) aangaat. Zijn schooltijd komt vaker terug in zijn werk: hij volgde zelf speciaal onderwijs - 'mijn vriendinnetje op de LOMschool / werd naar school gebracht op een slee'.

Het was een vorm van onderwijs die hem niet paste, vertelde hij enkele jaren terug in Trouw. Griffioen was onhandig, maar leren kon hij wel. Zijn school bood hem het omgekeerde: meer praktijk dan kennis.

'Velen leken te denken dat er nauwelijks heil in ligt, een handvol gekke kinderen de letters te leren'

schrijft hij in Abnormale kinderen, dat de samenhang toont tussen de invoering van de leerplicht en het ontstaan van (de voorlopers van) speciaal onderwijs. Historische feiten vermengt hij met eigen ervaringen. Griffioen maakt voelbaar hoe beleidsmatige beslissingen van begin vorige eeuw nog altijd effect hebben op individuele levens.

'Abnormale kinderen zijn omschreven als storende elementen in al overvolle klassen'

Zijn zakelijke stijl en onomwonden taal laten daarbij ruimte voor mededogen en kritiek, op vermeende goede bedoelingen, op het op één hoop gooien van kinderen die niet volgens de 'norm' in de pas lopen.

'Want welke groep heeft men eigenlijk op het oog als gesproken wordt van abnormale kinderen?'

De jongen die, koptelefoon op, Aphex Twin aan, in het witte busje stapt dat hem naar school brengt? Een bus die associaties oproept met die van Vasalis, die als 'een kamer door de nacht rijdt'. Onderscheidt de groep zich door de manier van bewegen, zoals de leerlingen 'van lieverlede' naar een schoolgebouw lopen? Werk van beroemde dichter-psychiaters als Vasalis, Faverey en Kopland legt ook beweging in de regels.

Scherp, emancipatoir, en met humor: Abnormale kinderen geeft het speciaal onderwijs een vanzelfsprekende plek in poëzie.